Gemeenten en provincies draaien voor miljoenen op voor btw-compensatiesysteem
Het btw-compensatiefonds (BCF), sinds 2003 in werking, moet financiële neutraliteit waarborgen bij de keuze tussen het zelf uitvoeren of uitbesteden van overheidstaken. In theorie werkt het systeem goed, maar uit een nieuw onderzoek in opdracht van het ministerie van Financiën blijkt dat gemeenten en provincies kampen met hoge uitvoeringslasten.
Het BCF stelt decentrale overheden in staat om btw op uitbestede diensten terug te vorderen, maar dit gaat gepaard met aanzienlijke administratieve lasten. Gemiddeld kost dit gemeenten €1,46 per inwoner aan personele inzet, plus €0,05 aan overige lasten zoals software en externe kennis. Provincies komen iets lager uit met €0,32 per inwoner. Kleine gemeenten blijken bovendien vaker dure externe expertise nodig te hebben.
De btw speelt in de praktijk zelden een rol bij beleidskeuzes: op een schaal van 0 tot 100 scoort de btw-component gemiddeld slechts 6 punten, terwijl strategische of politieke motieven 94 punten krijgen. Alleen bij complexe samenwerkingen, zoals gemeenschappelijke regelingen en shared service centers, leidt btw tot extra administratie, omdat elke deelnemende partij afzonderlijk moet declareren.
In 2023 declareerden de onderzochte gemeenten samen meer dan €1 miljard aan btw, een stijging ten opzichte van 2019. De meeste declaraties kwamen uit de taakvelden bestuur, verkeer, sociaal domein en volkshuisvesting. Opvallend is dat de administratieve inspanning niet altijd in verhouding staat tot het gedeclareerde bedrag; zo vraagt het declareren van btw binnen het onderwijs relatief veel werk voor relatief beperkte compensatie.
Het onderzoek kon geen duidelijke relatie vaststellen tussen uitvoeringslasten en factoren zoals gemeentegrootte of aantal facturen. Daarom is gekozen voor extrapolatie op basis van inwonertal.
Twee belangrijke knelpunten kwamen naar voren in de gesprekken met gemeenten en provincies:
- Specifieke uitkeringen zorgen voor hoge administratieve lasten. Een vereenvoudiging of vermindering van deze uitkeringen zou de werkdruk fors kunnen verlagen.
- Samenwerkingsverbanden leiden tot extra belasting. Een mogelijke oplossing is dat één gemeente als penvoerder namens alle deelnemende partijen de btw-declaraties verzorgt.
Hoewel het BCF zijn beleidsdoel grotendeels bereikt, pleiten gemeenten en provincies voor vereenvoudiging van de uitvoering om kosten en administratieve druk te verminderen.
Bron: Accountancy Vanmorgen, verslag van onderzoek btw-compensatiefonds in opdracht van het ministerie van Financiën, 3 juli 2025. Deze samenvatting is opgesteld met behulp van AI, gecontroleerd door onze redactie.
