'Wie de toekomst in eigen hand wil nemen, moet bereid zijn anders te denken'

De opening van de FM Dag 2026 wordt verzorgd door technofilosoof Rens van der Vorst.

‘Forge the future’ is voor hem vooral: op de juiste manier omgaan met technologische mogelijkheden. Hij laat zien dat technologie steeds dieper doordringt in ons leven. Daardoor gaat het niet alleen meer over gemak of efficiëntie, maar ook over identiteit, rouw, privacy en autonomie. Een voorbeeld is het idee dat je met foto’s en taalmodellen ooit zou kunnen ‘doorpraten’ met overleden dierbaren. Technisch is dat indrukwekkend, maar het roept ook ongemakkelijke vragen op over wat menselijk en echt is. Hetzelfde geldt voor slimme gezondheidsapparatuur, zoals een wc die lichamelijke gegevens meet: hoe ver wil je gaan in het opgeven van intimiteit voor veiligheid of gezondheid?

Ook over AI is Van der Vorst scherp. Taalmodellen zijn volgens hem geen waarheidsmachines, maar systemen die vooral aannemelijk klinkende antwoorden produceren. Dat maakt ze riskant, omdat mensen overtuigend geformuleerde onzin makkelijk kunnen aanzien voor feiten. Daar komt nog een tweede probleem bij: mensen zien snel patronen in data die er niet echt zijn. Meer data betekent dus niet automatisch meer inzicht. Algoritmes van bijvoorbeeld Spotify of Netflix versterken bovendien vooral eerder gedrag. Ze tonen wie je was, niet wie je zou willen worden.

Een extra complicatie is dat krachtige algoritmes vaak moeilijk uitlegbaar zijn. Juist daar ontstaat een probleem voor professionals die beslissingen moeten verantwoorden, bijvoorbeeld over zorg, leningen of verzekeringen. Betrouwbaarheid zonder begrijpelijke uitleg is dan onvoldoende.

[...]